Wetenschappelijk onderzoek doen naar voeding is lastig, ingewikkeld en vergt veel geduld. Hoe komt dat eigenlijk? En hoe kun je betrouwbare informatie onderscheiden van onbetrouwbare informatie? Voedingsdeskundige Tessa van Elten legt uit en geeft tips.

Eigenlijk is wetenschappelijk onderzoek naar voeding nog een relatief jong wetenschapsgebied. Met de huidige onderzoekstechnieken en analysetechnieken komen we steeds meer te weten. Maar het is ook een lastig onderwerp om onderzoek naar te doen. Waarom eigenlijk? Want we eten met zijn allen toch de hele dag door? Juist het feit dat mensen allerlei verschillende soorten voedsel en dranken met elkaar combineren, maakt wetenschappelijk onderzoek naar een specifiek voedingsmiddel of voedingsstof lastig. Maar ook andere omgevingsfactoren spelen een rol in de voedingswetenschap en dat maakt het best ingewikkeld.

Totaalpakket aan voeding

Ik zal het toelichten met een voorbeeld. Binnen WOMB project onderzoeken we de relatie tussen voeding en de hart- en vaatgezondheid van vrouwen en kinderen. Het is bekend dat het eten van producten met veel verzadigd vet nadelig is voor onze hart- en vaatgezondheid op de lange termijn. Denk aan snacks, gebak, kokosvet, roomboter en harde of vaste bak- en braadvetten. Maar naast al deze producten met veel verzadigde vetten, eten mensen ook brood, fruit, groente, aardappelen, rijst, couscous, magere yoghurt, halfvolle melk, enzovoorts. We eten dus niet alléén kokosvet of roomboter. En alles wat we binnenkrijgen zorgt juist samen voor een bepaalde verhouding aan vetten, koolhydraten en eiwitten in onze voeding. Daarnaast krijg je tezamen met deze voedingsmiddelen ook vitaminen en mineralen binnen. Hoe slecht voor je gezondheid is het dan wanneer jij voldoende fruit en groente eet, altijd in olijfolie bakt, maar óók roomboter op je brood smeert? Heb je dan een slechtere hart- en vaatgezondheid? We hebben dus te maken met een totaal pakket aan voeding en niet met één enkel product.

Nog veel meer factoren

En stel dat je daarnaast helemaal niet sport? Of juist elke dag een uur fanatiek hardloopt? Of dat je moeder een hoge bloeddruk heeft en je vader een hoog cholesterol? Dat jij zelf rookt, of misschien je partner waardoor je meerookt? Wat is het effect van je voeding op hart- en vaatgezondheid als je al deze factoren meeweegt? De 17 miljoen mensen in Nederland, hebben ook 17 miljoen verschillende leefstijlen en -omstandigheden. We kunnen mensen nu eenmaal niet in een laboratorium zetten en hun leven lang hetzelfde laten eten, om uiteindelijk te bekijken of ze hart- en vaatziekten krijgen. Dat maakt het onderzoek naar de relatie tussen voeding en gezondheid wel extra gecompliceerd.

Onbetrouwbare informatie

Lang niet al het wetenschappelijke onderzoek dat naar voeding en gezondheid wordt gedaan is meteen praktisch toepasbaar in de keuken. Er moeten verschillende goede onderzoeken gedaan worden voordat er betrouwbare conclusies kunnen worden getrokken. En ondertussen hebben we via blogs, websites en social media toegang tot allerlei leuke en interessante informatie over voeding. Uiteraard zit hier best ook betrouwbare informatie tussen, van professionals die weten waar ze het over hebben. Maar er zit ook informatie tussen die meer gebaseerd is op meningen of ervaringen, dan op wetenschappelijk onderzoek en bewijs. Een soort voedings-nepnieuws eigenlijk.

Checken op betrouwbaarheid

Hoe kun je weten of je met onbetrouwbare of betrouwbare informatie te maken hebt? Kijk naar de reputatie van het medium en of er bijvoorbeeld bronnen of doorverwijzingen bij het artikel vermeld staan, of dat er wetenschappelijk onderzoek aangehaald wordt waarop de informatie gebaseerd is. Let ook op of er bijvoorbeeld met professionals binnen het vakgebied is gepraat. En zelfs als het antwoord op al deze vragen positief is, dan nog steeds is het belangrijk om je af te vragen of de informatie betrouwbaar is. Want misschien is er een onderzoek geweest dat beweert dat je van veel kiwi’s eten geen griep krijgt, maar is dit onderzoek wel goed uitgevoerd?

Ga zelf op onderzoek uit

Wil je echt zeker weten of de informatie die je leest juist is, ga dan op onderzoek uit en geloof niet meteen de eerste en de beste uitspraak die gedaan wordt.

Begin dit jaar is de nieuwe Schijf van Vijf uitgekomen. Deze voedingsadviezen zijn gebaseerd op de Richtlijnen Goede Voeding 2015 en samengesteld door de Gezondheidsraad. Dat is een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan voor de Nederlandse regering. Bij het samenstellen van de Schijf van Vijf is gekeken naar de huidige stand van zaken op wetenschapsgebied. De conclusies uit deze onderzoeken zijn op een systematische manier beoordeeld en verwerkt tot de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding. Door middel van een achtergrond document wordt uitgelegd hoe er tot de richtlijnen gekomen is. Ik durf te stellen dat hier sprake is van wetenschappelijk goed en correct uitgevoerd onderzoek. Duik op deze manier ook eens in de informatie die je online leest: zoek de bijpassende bronnen op, lees achtergrond artikelen. Kortom: ga zelf op onderzoek uit.

Vraag het een professional

Uiteindelijk streven we allemaal naar hetzelfde doel: gezond eten, om zo gezond mogelijk te zijn en te blijven. Een mooi doel, maar wees kritisch op de informatie die je gebruikt. Denk goed na over wat je leest en hoort, en gebruik betrouwbare bronnen om je informatie uit te halen. En bij twijfel over bepaalde adviezen, niet in meegaan, en leg je vragen neer bij een professional.

Voedingskundige, verbonden aan de het VUmc Amsterdam. Heeft speciale belangstelling voor de invloed van levensstijl, met name voeding, op het krijgen van ziekten.