Lees hier deel 1 in deze serie.

Stress heeft, over het algemeen, een slechte reputatie. Bij een simpele online zoektocht stuit men al snel op onheilspellende statements als ‘stress is levensgevaarlijk!’. Voor vrouwen die zwanger zijn en stress ervaren, kan dit slechte imago van stress leiden tot zorgen over de gezondheid van hun ongeboren kind. Wat voor gevolgen heeft stress tijdens de zwangerschap nu eigenlijk werkelijk voor de gezondheid van de baby en het opgroeiende kind?

Gevolgen voor de baby

De ABCD-studie (Amsterdam Born Children and their Development) was een grootschalig onderzoek in Nederland waarin vrouwen vanaf de zwangerschap zijn gevolgd, en waarbij de ontwikkeling van de kinderen werd gemonitord. Tijdens de zwangerschap namen onderzoekers allerlei vragenlijsten af om kenmerken en gedrag in beeld te brengen. Doel van de studie was om erachter te komen of er een relatie bestaat tussen stress, depressie en angst tijdens de zwangerschap met:

1. De zwangerschapsduur en
2. Het geboortegewicht van de baby

Op basis van informatie van 7.740 vrouwen werd vastgesteld dat baby’s van vrouwen die een combinatie van depressie én angst ervaarden, gemiddeld 39 gram lichter waren. Dit valt nog binnen de grenzen van een normaal geboortegewicht. Onder werkloze vrouwen met angst en depressie werd een verhoogd risico gezien op vroeggeboorte (van 5,5% naar 8,3% ten opzichte van vrouwen zonder angst en depressie). Vrouwen die met name aan de zwangerschap zelf gerelateerde stress ervoeren, hadden baby’s met een normaal geboortegewicht en een normale zwangerschapsduur.1

Gevolgen voor het opgroeiende kind

Uit onderzoek blijkt ook dat stress, depressie en/of angst tijdens de zwangerschap het risico op bepaalde gedragsproblemen gedurende de kinderleeftijd en puberteit vergroot. Met name ‘externaliserend’ gedrag (hyperactiviteit en agressie) wordt vaker waargenomen bij kinderen die tijdens hun verblijf in de baarmoeder werden blootgesteld aan stress van de moeder. Ook hebben deze kinderen een hoger risico op stemmingsproblematiek en angstklachten. Sommige studies laten ook een ongunstig effect van stress tijdens de zwangerschap zien op het cognitief functioneren (onder andere IQ, concentratie- en leervermogen), maar dit wordt in andere studies weer tegengesproken.2 Een belangrijke kanttekening bij deze studies is dat lang niet álle kinderen die waren blootgesteld aan stress tijdens de zwangerschap deze problemen vertoonden. De omgeving na de geboorte is minstens zo belangrijk voor de ontwikkeling van het kind, en genetische aanleg speelt ook een rol in het ontstaan van gedragsproblemen en cognitief functioneren.3

Stress is ook nuttig

Stress is op zichzelf een zeer nuttig mechanisme en essentieel voor normaal functioneren. Er zijn zelfs studies die suggereren dat milde vormen van stress tijdens de zwangerschap de orgaanrijping van het ongeboren kind kunnen bevorderen, waarbij deze kinderen al eerder fysieke mijlpalen behaalden, zoals de eerste stapjes, of bepaalde cognitieve vaardigheden al eerder lieten zien.4
Ik durf te concluderen dat lichte vormen van stress niet direct schadelijk zijn voor de gezondheid van het ongeboren kind of het functioneren van het kind op latere leeftijd. Maar bij ernstige vormen van stress, serieuze klachten van angst of paniekaanvallen en bij depressiviteit – en dan vooral als deze in combinatie aanwezig zijn- is het wel belangrijk om aan de bel te trekken. Met de juiste hulp kan de kans op geboortecomplicaties en gedragsproblemen van het kind op latere leeftijd worden verkleind.

Stress kan soms heel nuttig zijn om goed te functioneren of om te overleven…

In deel 3 van deze serie meer over de invloed van het stresshormoon cortisol tijdens de zwangerschap.

Lees hier het vorige deel in deze serie.

 


 

Gebruikte bronnen voor dit artikel:

1. Loomans EM, van Dijk AE, Vrijkotte TGM, et al. Psychosocial stress during pregnancy is related to adverse birth outcomes: results from a large multi-ethnic community-based birth cohort. Eur J Public Health. 2013;23(3):485-491. doi:10.1093/eurpub/cks097.
2. Van den Bergh BRH, van den Heuvel MI, Lahti M, et al. Prenatal developmental origins of behavior and mental health: The influence of maternal stress in pregnancy. Neurosci Biobehav Rev. July 2017. doi:10.1016/J.NEUBIOREV.2017.07.003.
3. Glover V. Prenatal Stress and Its Effects on the Fetus and the Child: Possible Underlying Biological Mechanisms. In: ; 2015:269-283. doi:10.1007/978-1-4939-1372-5_13.
4. DiPietro JA, Novak MFSX, Costigan KA, Atella LD, Reusing SP. Maternal Psychological Distress During Pregnancy in Relation to Child Development at Age Two. Child Dev. 2006;77(3):573-587. doi:10.1111/j.1467-8624.2006.00891.x.