Extra belasting op frisdranken met veel suikers. In Frankrijk, Hongarije, Mexico, België, diverse Scandinavische landen, en recentelijk ook Groot Brittannië hebben ze al zo’n ‘suikertaks’. Het doel van de suikertaks is om het groeiend aantal mensen met (ernstig) overgewicht terug te dringen. Moet Nederland ook mee, of heeft zo’n suikertaks hier geen zin?

Toegevoegde suikers staan erg in de belangstelling, met name omdat je er snel dik van kan worden. Door de invoering van een suikertaks wordt er meer belasting geheven op frisdranken met toegevoegde suikers. In de praktijk komt dit vaak neer op een verhoging van een paar cent per liter. Als er bijvoorbeeld 10% extra belasting wordt geheven dan kost een literfles cola dus bijvoorbeeld geen €2,50 maar €2,75.

Wat doen ze in andere landen?

In Frankrijk is er sinds 2012 wetgeving voor toegevoegde suikers in frisdranken. In Hongarije is de regering in 2011 nog een stapje verder gegaan door belasting te heffen op verschillende soorten ’ongezond eten’, waaronder: chips, frisdranken en chocoladerepen. In ons buurland België is er sinds dit jaar een gezondheidstaks op frisdranken en alcohol ingevoerd. Ook in Mexico, een van de landen waarin de inwoners de hoogste percentages diabetes, overgewicht en obesitas ter wereld hebben, werd in 2014 de belasting op suikerrijke dranken verhoogd. En sinds kort kan ook Groot Brittannië zich aansluiten bij de lijst met suikertakslanden.

jamie-oliver1

De strijd van Jamie Oliver

De wereldberoemde Britse topkok Jamie Oliver (foto hierboven) voerde jarenlang campagne voor de invoering van de suikertaks en verzamelde zelfs 150.000 handtekeningen om het onderwerp op de agenda van het parlement te krijgen. Pas nadat er wetenschappelijk bewijs was voor de invoering van een dergelijke taks, ging de regering over stag. De suikertaks in Groot Brittannië wordt in 2018 ingevoerd. Hierdoor wordt een blikje cola zo’n €0,10 duurder.

Nederlander: 26 kilo suiker per jaar

Toegevoegde suikers zijn suikers die tijdens de bereiding van voedingsmiddelen worden toegevoegd. Hieronder vallen dus ongeraffineerde suiker, witte en bruine suiker, honing, siroop en stroop. In Nederland is de inname van toegevoegde suikers gemiddeld 71 gram per dag, dit is 12% van de totale hoeveelheid energie (calorieën) die per dag per persoon worden gegeten en komt neer op gemiddeld 26 kilogram per jaar. Deze gegevens komen uit de Nederlandse Voedselconsumptiepeiling van 2007 tot 2010 van het RIVM. Die organisatie houdt al sinds 1987 bij wat er in Nederland wordt gegeten en gedronken.

Frisdrank grootste boosdoener

De suikerinname is met name hoog onder jongeren van 7 tot 18 jaar. Bij jongens en meisjes van 7-18 jaar was frisdrank veruit de belangrijkste bron van toegevoegde suikers: totaal bijna 1/3 van de totale suikerinname. Dit werd gevolgd door zuivelproducten, cake en koek. Bij mannen en vrouwen tussen de 19 en 69 jaar leverde frisdrank ook de hoogste bijdrage aan de inname van toegevoegde suikers: 26% bij mannen en 18% bij vrouwen.

2016-10-24-suikertaks-3

Het probleem: vloeibare calorieën

Het antwoord is simpel: drinkbare en dus vloeibare calorieën verzadigen niet. Je raakt er niet snel vol van. En dus krijg je veel meer calorieën binnen zonder gevuld gevoel.  Vloeibare calorieën en zorgen er dus voor dat je gemakkelijk meer (of te veel) eet of drinkt zonder dit door te hebben. Dit komt doordat vloeibare calorieën minder goed worden herkent door ons lichaam. Waar je van vezelrijk eten een gevuld gevoel hebt en je lichaam aangeeft dat je genoeg hebt gehad, geeft ons lichaam dit signaal veel minder snel af bij vloeibare voeding. Denk hierbij aan frisdrank, maar bijvoorbeeld ook aan koffie/thee met suiker.

Voller van een appel

Hoe komt dat nou? Laat ik een voorbeeld gebruiken. Ga maar eens bij jezelf na waar je voller van zit; het eten van een appel (17,6 gram suiker / 81 calorieën) of het drinken van een glas appelsap (17,1 gram suiker / 69 calorieën). Doordat je op een appel kauwt en doordat er in een appel vezels aanwezig zijn, verzadigt een appel veel beter dan een glas appelsap. Het aantal suikers en calorieën in een glas appelsap en bijvoorbeeld een glas cola (16,5 gram suiker / 66 calorieën) is nagenoeg hetzelfde. Appelsap heeft weliswaar geen toegevoegde suikers, maar omdat suikers uit cola (sacharose ofwel tafelsuiker) en die uit appelsap (fructose) in het lichaam allemaal worden omgezet in glucose, maakt het voor het lichaam niet veel uit of je suiker uit cola of appelsap binnenkrijgt. Met het drinken van cola of frisdrank werkt dit hetzelfde.

2016-10-24 Voller van een appel suikertaks

(Hoe) werkt zo’n taks?

Een van de belangrijkste factoren die ons aankoopgedrag voor voedingsmiddelen bepaald is de prijs. Daarnaast zijn smaak en verkrijgbaarheid belangrijke factoren waarop we onze voedselkeuzes baseren. In dat opzicht is het dus niet vreemd om als overheid extra belasting te heffen op ‘ongezonde’ producten als frisdranken, als het doel is dat consumenten deze minder gebruiken. Maar werkt zo’n taks ook?

In Mexico heeft de suikertaks wel degelijk zijn vruchten afgeworpen. Eén jaar nadat de taks is ingevoerd, heeft er een daling plaatsgevonden van gemiddeld 6% in de aankoop van suikerhoudende frisdranken. De verkopen van niet-suikerhoudende dranken steeg met 4%. Er werd vooral meer water gekocht. Onderzoekers concluderen dat de suikertaks effect heeft gehad en dat het effect groter zou zijn bij het heffen van een hogere belasting op suikerhoudende frisdranken.

In sommige landen waar de suikertaks is ingevoerd is er vastgelegd wat er met het belastinggeld gebeurt. Zo zullen de Britten het geld dat de taks oplevert, vermoedelijk zo’n 650 miljoen euro per jaar, volledig besteden aan extra sportlessen op scholen zodat kinderen meer gaan bewegen.

Mexico

In Mexico werkt de suikertaks. Er werden binnen een jaar 6% minder gesuikerde dranken verkocht en 4% meer ongesuikerde dranken.

 

Creëren van een gezonde omgeving

We worden met zijn allen steeds dikker. Nederlanders blijven niet achter bij deze trend. Op dit moment heeft 50% van de Nederlanders van 20 jaar en ouder overgewicht. Daarvan heeft bijna 14% obesitas. Onder kinderen van 4 tot 20 jaar heeft 20% overgewicht en is 3% obees. De suikertaks kan als één van de factoren bijdragen aan het gezonder maken van de bevolking en onze omgeving. In zo’n gezonde omgeving worden gezonde keuzes gestimuleerd en ongezonde keuzes ontmoedigd om zo het aantal mensen met overgewicht en obesitas terug te dringen.

Vrije keuze?

Het algemene idee is dat wij zelf verantwoordelijk zijn voor onze voedselkeuzes en ons gewicht. Dit is echter niet helemaal het geval. Naast kennis over gezonde voedingsmiddelen is ook de omgeving waarin we leven belangrijk voor het maken van gezonde keuzes. Kennis alleen is zelden genoeg om ons eetgedrag te veranderen. Door te accepteren dat ons eetgedrag niet volledig bepaald wordt door onze vrij keuze, maar ook vaak bepaald wordt door andere (onbewuste) factoren, kunnen we het onszelf wellicht gemakkelijker maken door onze omgeving aan te passen. De invoer van een suikertaks zou hieraan kunnen bijdragen.

 


 

 

Wetenschappelijke bronnen gebruikt voor dit artikel:

(1)          Moynihan PJ, Kelly SA. Effect on caries of restricting sugars intake: systematic review to inform WHO guidelines. Journal of dental research 2014; 93(1): 8-18. 2.

(2)          Te Morenga L, Mallard S, Mann J. Dietary sugars and body weight: systematic rev

(3)          Public Health England: protecting and improving the nation’s health. Sugar Reduction The evidence for action. October 2015: https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/470179/Sugar_reduction_The_evidence_for_action.pdf

(4)          Rapport over de Consumptie van toegevoegde suikers in Nederland: http://www.kenniscentrumsuiker.nl/images/pdf/Rapport_Consumptie-toegevoegde%20suikers-in%20Nederland_final.pdf

(5)          DiMeglio DP et al. Liquid versus solid carbohydrate: effects on food intake and body weight. Int J Obes Relat Metab Disord. 2000 Jun;24(6):794-800.

(6)          Arantxa Colchero M et al. Beverage purchases from stores in Mexico under the excise tax on sugar sweetened beverages: observational study. BMJ 2016;352:h6704

(7)          Volksgezondheid en zorg. RIVM.  Overgewicht, Cijfers & Context, Huidige situatie. Laatst geraadpleegd op 27-07-2016. https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/huidige-situatie#node-overgewicht-volwassenen

(8)          Osei-Assibey G et al. The influence of the food environment on overweight and obesity in young children: a systematic review. BMJ Open 2012;2: