Berichten

Wat bijna niemand nog weet over hart- en vaatziekten bij vrouwen…

Hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer 1 in Nederland. Bij vrouwen worden hart- en vaatziekten vaak niet op tijd herkend. Er zijn belangrijke verschillen tussen mannen en vrouwen bij deze ziekte. Hoe zit dat nou?

Het beeld dat vooral mannen lijden – en overlijden- aan hart- en vaatziekten is onjuist. Integendeel: er sterven juist meer vrouwen dan mannen aan deze ziekte. Elk jaar overlijden 21.000 vrouwen aan een hart- of vaatziekte: zo’n 57 per dag. En een kwart van alle vrouwen overlijdt aan deze ziekte. Vrouwen zijn gemiddeld wel ouder als ze last krijgen van hart- en vaatziekten dan mannen. Veel cijfers en feiten zijn te bekijken in het cijferboek van de Nederlandse Hartstichting.

Een aantal weetjes op een rij over vrouwen en hart- en vaatziekten.

  • Vrouwen die bepaalde zwangerschapscomplicaties hebben gehad, zoals hoge bloeddruk of suikerziekte, hebben op latere leeftijd een groter risico om hart- en vaatziekten te krijgen.
  • Bij vrouwen wordt een hartaanval niet altijd meteen herkend, omdat vrouwen vaker klachten hebben die niet typisch bij een hartaanval horen.
    Dit zijn bijvoorbeeld:
    a. Een onrustig/angstig gevoel
    b. Moeheid
    c. Duizeligheid
    d. Pijn tussen de schouderbladen, of in de bovenbuik, kaak, nek of rug
    e. Kortademigheid

  • Vrouwen die voor hun 40e levensjaar al in de overgang zijn gekomen, lopen meer risico op het krijgen van hart- en vaatziekten.
  • Vrouwen kunnen overgangsklachten verwarren met hartklachten, waardoor hart- en vaatziekten niet altijd worden herkend en op tijd behandeld worden.
  • In het hart ontwikkelt de ophoping van allerlei stoffen, waaronder cholesterol, zich anders bij vrouwen. Bij vrouwen is deze ophoping vaker in de kleine bloedvaten van het hart, terwijl dit bij mannen vaker in de grotere bloedvaten van het hart gebeurt.
  • Vrouwen lijken voor de overgang beschermd te zijn voor hart- en vaatziekten. Als je kijkt naar mensen die ouder dan 70 zijn, komen hart- en vaatziekten vaker bij vrouwen voor dan bij mannen. Bij mannen komt een hoog cholesterol gehalte of hoge bloeddruk op jongere leeftijd voor, in vergelijking met vrouwen, die hier vaak pas na de overgang mee te maken krijgen.

 

Meer onderzoek nodig

Wetenschappelijk onderzoek naar deze verschillen tussen mannen en vrouwen is erg belangrijk om de zorg voor vrouwen te kunnen verbeteren. Het lijkt er op dat we het herkennen van bepaalde hart- en vaatziekten en de behandeling van deze ziekten niet op eenzelfde manier kan voor mannen en vrouwen. Binnen het WOMB-project onderzoeken wij of vrouwen met overgewicht, gezondere hart- en vaten hebben als zij gezonder zijn gaan eten, en meer zijn gaan bewegen in de periode voorafgaand aan vruchtbaarheidsbehandelingen en een eventuele zwangerschap. We denken dat vrouwen in deze periode extra gevoelig zijn voor advies over hun gezondheid, en we daarmee de gezondheid van hun hart- en vaten op lange termijn kunnen verbeteren.

2016-01-18 Kwaliteit van leven

Vrouwenhart ‘breekt’ vaker dan mannenhart, maar de symptomen zijn anders

Van iedere honderd vrouwen die overlijden, sterven er maar liefst 27  aan de gevolgen van hart- en vaatziekten. Voor mannen ligt dit getal op 26. Het idee dat hart- en vaatziekten typische mannenziekten zijn, is dus achterhaald. Wel zijn er verschillen tussen hoe de man het ‘aan z’n rikketik’ heeft en hoe dit bij de vrouw gaat. Over deze verschillen wordt gelukkig wel steeds meer duidelijk.

In de westerse wereld zijn hart- en vaatziekten één van de belangrijkste veroorzakers van leed en sterfte. Onder hart- en vaatziekten verstaan we een scala van aandoeningen aan het hart of aan bloedvaten. De meest bekende zijn het plotselinge hartinfarct of  beroerte. Hart- en vaatziekten ontstaan echter niet plots. Het is een chronische ziekte met soms een abrupt en tragisch einde.

Mannenziekte?

In 27% van de gevallen is de doodsoorzaak bij vrouwen een hart- en vaatziekte. Bij mannen ligt dit percentage op 26%. Ondanks de heldere boodschap van deze cijfers leeft bij veel mensen nog altijd de gedachte dat mannen meer risico lopen op hart- en vaatziekten. Lange tijd werd er namelijk veel meer onderzoek gedaan naar hart- en vaatziekten bij mannen. Er is dus veel meer bekend over deze ziekte bij mannen dan bij vrouwen.

Verschillende klachten

Het goede nieuws is: in de afgelopen jaren is er nationaal en internationaal meer aandacht gekomen voor geslacht-specifiek onderzoek naar hart- en vaatziekten. Hieruit is gebleken dat er grote verschillen zijn tussen mannen en vrouwen in het moment van ontstaan, verloop en de klachten van hart- en vaatziekten.

  • Hart- en vaatgerelateerde problemen tijdens de zwangerschap zijn bijvoorbeeld een risico voor het ontstaan van hart- en vaatproblemen later in het leven van een vrouw.
  • Hartklachten worden vaak verward met overgangsklachten.
  • Vrouwen hebben over het algemeen op latere leeftijd last van hart- en vaatziekten dan mannen; zij overlijden gemiddeld 6 jaar later.
  • Vrouwen hebben in verhouding vaker een beroerte of hartfalen, terwijl mannen eerder worden getroffen door een hartinfarct.

Symptomen van een hartinfarct bij vrouwen

Om hart- en vaatziekten te voorkomen, is het herkennen van mogelijke klachten die wijzen op hart- en vaatziekten belangrijk. Gezien het brede scala aan hart- en vaatziekten voert het te ver alle verschillen te bespreken, maar uit onderzoek is gebleken dat een van de belangrijkste acute redenen van sterfte een duidelijk verschil in klachtenpatroon kent: het hartinfarct.  Hieronder een afbeelding van de symptomen van het hartinfarct, specifiek voor vrouwen. Veel klachten kunnen ook wijzen op griepverschijnselen. Juist daar gaat het vaak mis, want een hartinfarct wordt bij de vrouw niet zelden verward met een stevige griep, of stressklachten. Een vrouw die langere tijd een of een aantal van deze klachten heeft, doet er zeker goed aan een dokter te bezoeken en deze te wijzen op de mogelijkheid van een hartinfarct!

2016-06-08 Klachtenpatroon vrouwen bij hartproblemen

 

 

 

Gebruikte bronnen voor dit artikel:

[1] Go AS, Mozaffarian D, Roger VL, Benjamin EJ, Berry JD, Blaha MJ, et al. Heart disease and stroke statistics—2014 update: a report from the American Heart Association. Circulation2014;129:e28-292.

[2] Hartstichting brochure; de verschillen tussen mannen en vrouwen;

[3] NVOG richtlijn: Cardiovasculair risicomanagement na een reproductieve aandoening.

[4] Hartcheck.nl/vrouwen/

 

2016-04-04 Leefstijl vrouwen volhouden1

Waarom onderzoek naar gezonde leefstijl juist bij vrouwen zo belangrijk is

Het aantal mensen met overgewicht neemt wereldwijd toe, terwijl het aantal mensen met extreem ondergewicht afneemt. Dat laatste is natuurlijk goed nieuws, maar het snel toenemende aantal mensen dat lijdt aan de gevolgen van overvoeding is zorgwekkend. WOMB zoekt naar antwoorden op de vraag hoe we het tij kunnen keren. Wij denken dat de vrouw hierbij een sleutelrol vervult.

Voor het eerst in de geschiedenis van de wereld zijn er meer mensen die lijden aan de gevolgen van overvoeding dan die van ondervoeding. Dat schreef het gezaghebbende Britse medische tijdschrift The Lancet recentelijk. Niet helemaal toevallig werd er diezelfde week ook bij de Nederlandse Hartstichting gepraat over de problemen die overvoeding met zich meebrengt. Doordat onze leefstijl is veranderd – we bewegen minder en eten meer – vormt overgewicht en de gevolgen daarvan voor de gezondheid een steeds groter probleem. Daarom roept de Hartstichting samen met ZON MW-wetenschappers [http://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/over-zonmw/] op om nieuwe manieren te bedenken om een gezonde leefstijl lang vol te houden. De meeste mensen weten namelijk wel dat ze meer zouden moeten bewegen en minder moeten eten, maar het blijkt in de praktijk makkelijker gezegd dan gedaan.

Nieuwe inzichten krijgen

In het Lifestyle onderzoek (de voorloper van  WOMB project) werden vrouwen met overgewicht ingedeeld in twee groepen. De ene groep kreeg leefstijlbegeleiding, de andere niet. In de groep die wél begeleiding kreeg, lukte het sommige vrouwen heel goed om met het coachingsprogramma hun leefstijl te veranderen. Maar bij anderen lukte het veel minder goed, of soms zelfs helemaal niet. Dit onderzoek geeft ons een mooie kans om kennis op te doen en nieuwe inzichten te krijgen. ‘Onze’ groep vrouwen kan ons iets leren over wat het succes van een leefstijlbegeleidingsprogramma bepaalt.

Nader onderzoek nodig

Daarom gaan wij met de WOMB project-groep nader onderzoeken welke factoren bepalen waarom het de ene vrouw wel lukt om in een begeleidingsprogramma haar leefstijl te veranderen en de andere vrouw niet, of minder goed. Tot nu toe is daar weinig over bekend. Ik verwacht dat als we daar meer over weten, we belangrijke stappen kunnen zetten om de leefstijl te verbeteren en daarmee de problemen rondom overgewicht verminderen.

Hele gezin profiteert

Waarom is het beperken van overvoeding en goede voorlichting over een gezondere leefstijl juist bij vrouwen zo belangrijk? Het antwoord is simpel: ondanks de emancipatie bepalen vrouwen nog steeds grotendeels wat het gezin eet. Als vrouwen dus gezonder gaan leven, profiteert het hele gezin daarvan mee. Daarbij komt dat vrouwen met een kinderwens een heel goed argument hebben om hun leefstijl te veranderen: ze doen het niet voor de lijn, ze doen het niet alleen voor zichzelf, maar ze doen het voor een goede start van hun kind! Elke ouder wil het beste voor zijn kind. Daarom zijn de programma’s voor het veranderen van leefstijl gericht op vrouwen die zwanger willen worden ook zo veelbelovend.

Twee generaties

Interessant daarbij is ook dat voedingsvoorkeur van een kind al wordt vastgelegd voor de geboorte. Proefjes met wortels hebben laten zien dat kinderen van moeders die veel wortels aten tijdens de zwangerschap vlak na de geboorte de smaak van wortels al herkenden. Ook aten ze meer van hun eerste wortelhapjes dan kinderen van moeders die geen wortels aten tijdens de zwangerschap. Dus als we vrouwen kunnen helpen al voordat ze zwanger worden een gezonde leefstijl aan te leren, dan helpen we daarmee twee generaties, en hoeven we in de toekomst geen ongezonde leefstijl meer af te leren.

Stress hart- en vaatziekten

Waarom STRESS zo slecht is voor hart en bloedvaten

Stress heeft een negatieve invloed op hart en bloedvaten. Het lichaam maakt dan stofjes aan die zorgen voor een snellere hartslag en hogere bloeddruk. Bij sommige mensen kan langdurige stress zorgen voor serieuze klachten aan hart en bloedvaten.

Van bepaalde leefstijlen weten we al heel lang dat ze negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van je hart, denk bijvoorbeeld aan ongezond eten. Iedereen kan zich wel een voorstelling maken van het effect van te veel (verzadigd) vet en ongezond eten op je bloedvaten en hart: vet zorgt voor meer cholesterol in hart en bloedvaten en daarvan kunnen de vaatwanden dichtslibben.
Maar het proces van stress naar lichamelijke klachten is lastiger voor te stellen. Toch is stress bepaald niet minder gevaarlijk dan vet. Het is wetenschappelijk bewezen dat de stofjes die je lijf aanmaakt tijdens plotselinge of langdurige stress, behoorlijk slecht zijn voor je hart en bloedvaten.

Plotselinge stress

Iedereen heeft wel eens last van stress. Je bent bijvoorbeeld onderweg in de auto en er steekt ineens een fietser over, je kan nog nét op tijd stoppen. Op zo’n moment voel je je hart bonzen, je spieren spannen zich aan en je pupillen verwijden.  Dat is de vecht- of vluchtreactie van je lichaam. Deze is nodig om te overleven in situaties met écht gevaar: snel wegrennen, remmen, gillen, vechten of op een andere instinctieve manier reageren. Stress in echt gevaarlijke situaties, zoals wanneer je bijna aanrijdt met de auto, is niet te voorkomen. Sterker: stress kan in dat soort situaties jouw leven – of dat van een ander-  redden. Bovendien heb je niet zelf in de hand wanneer iemand besluit ineens de straat over te steken.

Langdurige spanning

Maar veel andere oorzaken van stress zijn wél te beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan mentale spanning die langdurig speelt in je leven, zoals stress op je werk of thuis. Je hebt het elke dag erg druk en je probeert om aan alle verwachtingen te voldoen. We weten dat ook langdurige spanning slecht is voor je hart en vaten. Dit komt door vrijwel dezelfde stofjes die je lichaam bij plotselinge stress razendsnel aanmaakt.

Gezonder met ontspanningsoefeningen

Er bestaan allerlei adem- en ontspanningsoefeningen waarmee stress die langdurig speelt kan worden verminderd. Het lijkt er op dat mensen die regelmatig ontspanningsoefeningen doen, op latere leeftijd een lager risico hebben op hart- en vaatziekten.

Vrouwen lopen meer gevaar

Voor vrouwen kan het extra belangrijk zijn om stress te verminderen, want het lichaam van een vrouw gaat anders om met stress. Bij vrouwen zie je dat er minder zuurstof naar het hart toe stroomt, en het bloed kan klonteren als reactie op mentale stress. Terwijl bij mannen de bloeddruk vooral hoger wordt en de hartslag omhoog gaat.

Stressonderzoek WOMB project

Omdat we willen begrijpen waar de verschillen in de reactie op stress tussen mannen en vrouwen vandaan komt, en wat de gevolgen hier precies van zijn, is het belangrijk om hier onderzoek naar te doen. Binnen het WOMB project ga ik onder andere kijken naar de gevolgen van het veranderen van leefstijl op stress bij vrouwen. Zo hopen we een bijdrage te kunnen leveren aan minder hart- en vaatziekten bij zowel moeder als kind!

 

BMI Europa2010

Alles over BMI bij (Nederlandse) vrouwen

Je kunt tegenwoordig geen afvalprogramma bekijken en geen damesblad openslaan zonder de term BMI tegen te komen. BMI zegt iets over (on)gezond gewicht. Nu behoort de Nederlandse vrouw met gemiddeld 1,68 meter wel tot de langste vrouwen van Europa. Maar hoe staat het ervoor met de BMI van de Nederlandse vrouw?

Wat BMI betekent
BMI staat voor Body Mass Index. BMI kun je als volgt berekenen: gewicht (kg) gedeeld door lengte2 (meters). Een BMI van 25 of hoger geeft aan dat er sprake is van overgewicht. Een BMI van 30 of hoger geeft aan dat er sprake is van obesitas. Dan is het overgewicht zeer ernstig en op (korte) termijn gevaarlijk.

Nederlandse vrouw in de middenmoot
Nederlandse vrouwen (15 jaar en ouder) doen het niet slecht en behoren wat betreft BMI tot een goede middenmoter in Europa. De gemiddelde Nederlandse BMI in 2010 was 24,8. Daarmee stond de Nederlandse vrouw 39e van de 52 Europese landen. Let wel: hoe lager de positie op de ‘ranglijst’, des te beter het gemiddelde BMI in dat land.

Hoogste en laagste BMI van Europa
Het slechtst scoort Malta met een gemiddeld hoog BMI van 28.3. Ook in Wit-Rusland en Turkije zijn de dames gemiddeld aan de stevige kant. Deze landen staan als nummer 2 en 3 op de ranglijst. Vrouwen in Kazachstan en Frankrijk hebben gemiddeld juist een lager BMI dan hun Europese seksegenoten. Het slanke Estland sluit de rij met een gemiddeld BMI van 23,5.

Buurvrouwen
Onze Duitse buurvrouwen hebben gemiddeld een iets hoger BMI (26,2) dan de Nederlandse vrouw. De Belgische dames (24,5) uist weer wat lager dan de Nederlandse vrouw, ondanks de Bourgondische Belgische eetcultuur en de lekkere chocolade 😉

Figuur boven: de gemiddelde BMI bij vrouwen per Europees land (bron:WHO). De BMI van vrouwen over de hele wereld en/of van mannen bekijken? Klik dan hier.

Relatie tussen BMI en opleiding
Een hoger BMI in geïndustrialiseerde landen komt vaker voor bij lager opgeleiden, waarschijnlijk door een slechtere voeding en minder lichaamsbeweging. Nederland is een geïndustrialiseerd land. Bij de minder geïndustrialiseerde landen is er juist weer vaker overgewicht bij hoger opgeleiden.

Is een BMI van meer dan 25 slecht?
De BMI geeft een schatting van het risico op gezondheidsproblemen door te hoog (of te laag) lichaamsgewicht. Het gaat dan om gezondheidsproblemen zoals diabetes type 2 of hart- en vaatziekten. Het blijft wel een schatting en is dus niet bij iedereen even betrouwbaar. Een bodybuilder zal een hoog BMI hebben doordat hij/zij veel spieren heeft, maar zal tevens een heel laag vetpercentage hebben.

Ook de verdeling van het vet is belangrijk. Vet rondom de buik leidt vaker tot gezondheidsproblemen dan vet rondom de heupen. Je zou BMI kunnen aanvullen met extra metingen, zoals de tailleomtrek of middel-heup-ratio.

Bodybuilder BMI

Cijfers zeggen niet álles
Cijfers zeggen natuurlijk niet álles. Je goed voelen en gelukkig zijn is ook heel belangrijk. Je gelukkig voelen kan namelijk voor een stuk minder stress zorgen, wat weer goed is voor de gezondheid. Als het gaat om ‘gelukkig voelen’ nemen de Nederlanders wereldwijd bijna de leiding! Het ‘World Hapiness Report’ uit 2015 wijst uit dat Nederland op nummer 7 van de ranglijst van de gelukkigste mensen ter wereld staat.

Conclusie
Nederlandse vrouwen zijn lang, maar wat betreft BMI staan we in de middenmoot. De grootste van de klas is de Nederlandse vrouw dus wél, maar niet de volste. Wel één van de gelukkigste. Gelukkig maar!

Eigen BMI uitrekenen? Check de BMI-calculator op de website van het Voedingscentrum.

 

 

Gebruikte bronnen
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Leefstijl en (preventief) gezondheidsonderzoek; persoonskenmerken , april 2015 LINK 
Nationaal Kompas Volksgezondheid, Overgewicht: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? LINK
World Hapiness Report, 2015 LINK (PDF)
World Obesity Federation, LINK